Karmienie piersią programuje przyszłe zdrowie dziecka

dr inż. Monika Zielińska-Pukos | 01.01.2021

główny obrazek artykułu

Zalecenia dotyczące długości karmienia piersią

Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje karmienie piersią przez co najmniej pierwsze dwa lata życia i jego kontynuację tak długo, jak tego chcą mama i dziecko. Wokół długiego karmienia narosło wiele mitów. Najczęściej można się spotkać z opiniami, że mleko mamy po roku nie ma żadnej wartości odżywczej i korzyści zdrowotnych. Tymczasem karmienie piersią wręcz programuje korzystny rozwój dziecka.

Skład mleka mamy

Skład mleka mamy jest unikalny i kompleksowy. Znajdują się w nim wszystkie składniki pokarmowe, w bardzo dobrze przyswajalnej formie, a także setki składników bioaktywnych, których rolą jest wspieranie rozwoju dziecka. Na dodatek skład mleka mamy nigdy nie jest stały - zmienia się dynamicznie, tak aby jak najlepiej dostosować się do danej sytuacji i aktualnych potrzeb malucha.

Mleko mam długokarmiących ma znacznie bardziej skoncentrowany skład, zawiera więcej białek i tłuszczów i tym samym ma wyższą wartość energetyczną w porównaniu do mleka w pierwszym roku życia. Po roku karmienia, nawet jeżeli dziecko je mleko coraz rzadziej, to cały czas jest ono ważnym elementem diety malucha i pokrywa aż około 40% jego zapotrzebowania energetycznego. Resztę kilokalorii powinny pokrywać odpowiednio skomponowane posiłki stałe.

Dieta dziecka

Niestety, wiele polskich dzieci od 1 do 3 roku życia ma źle zbilansowaną dietę i spożywa zbyt mało składników pokarmowych, takich jak tłuszcze, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, witamina E, foliany, wapń i jodu. Doskonałym źródłem tych składników w diecie małego dziecka cały czas jest mleko mamy, które w przypadku niektórych z nich pokrywa nawet 40% zapotrzebowania.

Prawidłowe żywienie w pierwszych latach życia wpływa na zdrowie w trakcie całego życia. Dzieje się tak na drodze programowania żywieniowego. Organizm dziecka posiada niezwykłą zdolność do dopasowywania się do różnych warunków, także tych niekorzystnych. Jeżeli w pierwszych 2-3 latach życia wystąpią niedobory lub nadmiary składników pokarmowych (lub zadziałają inne niekorzystne czynniki), organizm dziecka może się dostosować do niesprzyjających warunków modyfikując zachodzące w nim procesy metaboliczne. Te zmiany są bardzo trudne do odwrócenia i najczęściej mają swoje konsekwencje zdrowotne w późniejszym dzieciństwie, a nawet dorosłości.

Dziś wiemy już, że na przykład choroby dotykające układu krążenia, nadwaga i otyłość, cukrzyca typu II, choroby nerek, osteoporoza a nawet Alzheimer, mają swoje początki we wczesnym etapie rozwoju - często na długie lata zanim dadzą pierwsze objawy. Dlatego tak ważne jest dostarczanie dziecku (oraz mamie) wszystkich potrzebnych składników pokarmowych, ponieważ wspierają one prawidłowy wzrost i rozwój dziecka, co zaprocentuje w przyszłości. Poza nimi ogromną rolę w kształtowaniu zdrowia dziecka odgrywają także substancje bioaktywne, które również można znaleźć w mleku mamy.

Badania

Badania naukowe pokazują, że karmienie piersią jest jednym z najważniejszych czynników kształtujących zdrowie i optymalny rozwój dziecka. Świetnie udokumentowane jest ochronne działanie karmienia piersią przeciwko chorobom infekcyjnym u dziecka (zwłaszcza dróg oddechowych, przewodu pokarmowego i ucha), nadwadze i otyłości, zespołowi metabolicznemu czy cukrzycy typu II. Dużo badań pokazuje też, że przez swój korzystny wpływ na układ odpornościowy karmienie piersią zmniejsza ryzyko chorób o podłożu alergicznym, negatywnych skutków zdrowotnych zanieczyszczenia powietrza, a nawet niektórych nowotworów.

Rola karmienia piersią

Na szczególną uwagę zasługuje rola karmienia piersią i mleka mamy w rozwoju mózgu dziecka. Mózg jest najszybciej rozwijającym się narządem naszego ciała i w wieku dwóch lat osiąga aż 70% masy mózgu dorosłego człowieka, a przez to zużywa bardzo dużo energii. Dlatego, bardzo ważne jest wspieranie budowy mózgu malucha i rozwoju jego funkcji, a na ten proces doskonale wpływa karmienie piersią. Dzięki niemu dzieci osiągają lepszy stopień rozwoju psychomotorycznego i poznawczego. Co ciekawe, ten korzystny wpływ może się utrzymywać długie lata, przekładając się na dłuższą edukację i lepsze zarobki w dorosłym życiu (i to biorąc pod uwagę nierówności środowiskowe w dzieciństwie)!

Karmienie piersią ma tak duży wpływ na zdrowie dziecka i rozwój jego mózgu z powodu występujących w mleku unikalnych składników. Uczestniczą one w wielu bardzo ważnych procesach zachodzących w trakcie rozwoju dziecka, które programują późniejsze zdrowie. Do tych procesów należą zmiany epigenetyczne, czyli regulacja ekspresji niektórych genów, na przykład związanych z metabolizmem, pracą układu odpornościowego czy rozwojem mózgu dziecka.

Składniki występujące w mleku mogą też bezpośrednio budować mózg dziecka, regulować procesy zachodzące w organizmie, czy po prostu wspierać pracę i dojrzewanie rozwijających się narządów. Wśród nich warto wymienić zwłaszcza DHA, cholinę, witaminy z grupy B (a zwłaszcza B12 i foliany), jod, luteinę, czynniki wzrostu czy korzystną mikroflorę probiotyczną. Część z tych składników - DHA, cholina, witamina B12, jod i luteina - występuje w mleku mamy w ilości zależnej od jej diety. Czyli im więcej tych składników zje mama, tym więcej znajdzie się ich w jej mleku, a wraz z nim trafi do maluszka.

Karmiąca mama powinna dbać o swoją dietę, żeby zapobiegać niedoborom pokarmowym. Zwłaszcza, że zapotrzebowanie na składniki takie jak DHA, cholina, witamina D, foliany, witamina B12 czy jod jest na tyle duże podczas karmienia piersią, że trudne może być ich dostarczenie nawet z urozmaiconą i zbilansowaną dietą. Dlatego też, suplementy z DHA, witaminą D, kwasem foliowym i jodem powinna przyjmować każda karmiąca mama. Suplementacja innych składników powinna zależeć od ich spożycia z dietą (np. dużo badań wskazuje niedobory pokarmowe witaminy B12 i choliny wśród karmiących mam). Na koniec warto dodać, że długie karmienie piersią ma też dobroczynny wpływ na zdrowie mamy - między innymi zmniejsza ryzyko nowotworów jajnika i sutka, otyłości, cukrzycy typu II i osteoporozy.

Jak długo karmić?

Zatem karmienie piersią, to inwestycja w dłuższe, zdrowsze i lepsze życie naszego dziecka (i nasze!). Im dłuższe, tym lepiej, ponieważ korzyści z karmienia piersią są bardzo często zależne od jego dawki, czyli - zwiększają się wraz z długością karmienia.

Zalecenia dotyczące długości karmienia piersią Skład mleka mamy Dieta dziecka Badania Rola karmienia piersią Jak długo karmić?